De Minhocão ('Grote Worm') is een verhoogde snelweg die midden door het centrum van São Paulo, Brazilië loopt. Dit viaduct, dat 3,5 kilometer lang is en als officiële naam Elevado Presidente João Goulart heeft, werd gebouwd in 1969 tijdens de militaire dictatuur. Het project werd geïnitieerd door de gemeente, onder leiding van burgemeester Paulo Maluf. Deze zakenman en ingenieur was dat jaar net aangesteld door dictator-president Costa e Silva. Na twee jaar (en vele manuren) werd de snelweg in 1971 opgeleverd. Maluf noemde het plan destijds ‘het grootste gewapend beton project in heel Latijns-Amerika’, een behoorlijk grote claim in dit beton-minnende werelddeel. Maar groot was (en is) het project zonder meer.

‍

Het project ontstond in een periode dat de auto steeds populairder werd in Brazilië. In de jaren '70 floreerde de economie en het land had te maken meteen ongekende groei, ook wel het ‘Economisch Wonder’ genoemd (1968-74). Fabrieken van Volkswagen, Mercedes, Ford en General Motors zorgden voor een stroom aan nieuwe auto's op de Braziliaanse wegen. Naast de economie kwam ook de dictatuur volledig tot bloei. Hervormingen in belastingbeleid, fiscale voordelen en het afschaffen van directe burgemeestersverkiezingen in strategische steden maakte het snel realiseren van een dusdanig groot project mogelijk: binnen één ambtstermijn. De Minhocão werd dan ook een propagandamiddel om het succes van Paulo Maluf te etaleren.

‍

‍

Al vóór Malufs burgemeesterschap werd intensief nagedacht over de verkeersstructuur in São Paulo. Er waren plannen om het zuiden met het noorden te verbinden en het westen met het oosten. Zijn voorganger Faria Lima had een eerder voorstel voor een verhoogde weg op deze locatie nog afgewezen ten gunste van een metro-oplossing. De betonnen steunpilaren van de weg zouden het metrotracé in de weg komen te zitten. Door Malufs beslissing werd de aanleg vaneen metrolijn hier aanzienlijk bemoeilijkt, waardoor deze pas in 1988 volledig werd voltooid (in plaats van in 1974). Daarmee werd duidelijk prioriteit gegeven aan privévervoer boven openbaar vervoer.

‍

Het viaduct snijdt dwars door de wijk Santa Cecilia en verbindt het Praça Roosevelt aan de oostkant (een brutalistisch betonnen plein dat ook bij deze nieuwe ontwikkeling hoorde) met het Largo Padre Péricles aan de westzijde. Al tijdens de bouw werd duidelijk dat de Avenida São João in de schaduw van de Minhocão kwam te liggen. Deze laan, die begint in het historische centrum en bekendstaat om zijn eclectische mix van architectuur en hotels, werd ingrijpend aangetast. Op sommige plekken kwamen gebouwen op slechts vijf meter van de snelweg te staan.
‍

‍
De opening op zondag 24 juni 1971 was een groot feest, inclusief militaire parade en een zegening van de aartsbisschop van São Paulo. Voordat de auto’s toegelaten werden, was de snelweg een aantal uur open voor mensen om op te lopen. Vanaf het viaduct konden de mensen de transformatie van de stad bewonderen. Bijna alles wat hier zichtbaar was, was in het afgelopen decennium gebouwd. Kritischer media schetsten een minder rooskleurig beeld; zij berichtten over de lage opkomst tijdens de feestelijkheden en directe zorgen over de gevolgen van het project. Maluf trad af in maart van datzelfde jaar, na het voltooien van zijn ambtstermijn.

‍

Ironisch genoeg ontstond op de dag van de opening al een enorme file door een Volkswagen met pech. Het bleek een voorbode van de vele opstoppingen en chaos die zouden volgen. De Minhocão kreeg al snel een reputatie vanwege vele ongelukken, politieachtervolgingen, beschietingen en zelfs van het viaduct stortende auto’s. Naar verluidt vond twintig procent van de verkeersongelukken in de stad hier plaats. Ook Praça Roosevelt raakte in verval door toenemende criminaliteit, waardoor het project moeilijk als een succes te beschouwen viel.

‍

In1976 dienden een groep bewoners klachten in bij de gemeente. Hier werd gehoor aan gegeven, wat opvallend is gezien de autoritaire tijd. En zo werd vanaf1977, binnen tien jaar na opening, de Minhocão tussen middernacht en vijf uur’s ochtends gesloten voor verkeer – en konden de omwonenden weer rustig slapen.

‍

Ook de afgelopen jaren was er veel discussie over de toekomst van de Minhocão. Zo maakte de Associação Parque Minhocão (Minhocão Park Vereniging) zich hard om de weg uiteindelijk eenpermanent park te maken. Inmiddels is de weg sinds 2018 tijdens weekenden officieel het Minhocão Park, waarbij zonnestoelen, grote schaakborden en kunstgras op het wegdek worden geplaatst. Bewoners fietsen, rennen, wandelen, dansen en zonnebaden er dan. Doordeweeks razen er nog altijd meer dan 80.000auto’s per dag overheen, en vinden daklozen er beschutting. Zo is de Minhocão toch nog uitgegroeid tot een democratische publieke ruimte.

‍